HOLEN MOR ( SEL MARIN ) - II - 7 - Gilliatt et la Pieuvre .
HOLEN MOR ( SEL MARIN )

7 - Gilliatt et la Pieuvre
Nous sommes sans doute façonnés par nos souvenirs , notre milieu , notre langue . On dit que l'âme est un paysage . Il serait vain de croire qu'elle pourrait être interchangeable , même si l'apparat d'une culture étrangère venait à la déguiser . Chaque vie est un engagement .
Cette idée , je la redécouvre exprimée dans la préface d'un livre d'autrefois , les " Promenades en Bretagne " d'Henri Queffélec . " L'homme , pense-t-il , réclame sourdement les ailleurs pour répondre mieux à la question incessante : Qui suis-je ? " ( 28 )
Alors , moi-même , grand voyageur , ai-je dû ne pas cesser de la poser à tous les horizons de la Terre , cette question !
M'ont-ils répondu ?
Mais il fut une époque où je croyais encore trouver sincèrement la solution de l'énigme .
Ainsi va l'adolescence qui , tel Alexandre , s'élance , enthousiaste et naïve , à la conquête du monde !
A-t-elle vraiment le souci de sa quête intérieure ?
" Connais-toi toi-même , ordonne la sentence , et tu connaîtras l'univers et les Dieux ". ( 29 )
Pourtant , j'étais d'un tempérament plutôt mélancolique , renfermé .
Ma timidité naturelle m'empêchait parfois de parler en public , lorsqu'on m'interrogeait .
Je garde en moi le souvenir cuisant d'un questionnement douloureux sur un travail scolaire que nous devions rendre .
Je n'étais alors qu'un simple élève de 4ème au Lycée du Parc Impérial de Nice , et devais avoir 13 ou 14 ans .
Mon professeur de français , bonne pâte au demeurant , s'étais mis à arpenter la classe avec l'idée , peut-être , de trouver une nouvelle victime . Et , par malheur , il avait pointé son doigt sur moi ! Attendant longuement que je prenne la parole pour lui lire mon texte , il avait fini , lassé , par poser son postérieur sur le bout de mon pupitre . Et , de son visage accablé , il considérait maintenant sur le mien cette expression rougissante et pitoyable comme on regarde la souffrance d'une bête curieuse .
Quoi de plus angoissant que d'être paralysé par la crainte en vérité ? Quoi de plus dur aussi que de se sentir écrasé par l'impression d'une étrange solitude ?
Ce moment-là , témoin d'une blessure silencieuse , mais profonde , resta gravé dans ma mémoire .
J'avais baissé la tête , avec la sensation pénible de tous ces yeux scrutant sans pitié un point d'interrogation posé devant eux : ma différence les troublait !
Peu à peu , il m'a fallu , comme Gilliatt , combattre la pieuvre , celle de mes démons intérieurs , celle qui , monstrueuse , m'empêchait de voir , au-delà de mes abîmes , l'âme-fleur d'une Bretagne sylphide :
" Je veux rêver , perdre mon chemin ... ( 30 )
J'avais à remonter de l'ombre , afin
d'entrevoir , moi aussi , " une clarté sous la lune " . ( 31 )
Que m'importait le monde extérieur , à moins qu'il ne m'entraînât vers le large ?
" Être abandonné , c'est être délivré " , note encore le grand Maître . ( 31 )
Lorsque je marchais dans la montagne près du sanctuaire de la Madone de Fenestre ou dans la Vallée des Merveilles , je me sentais chez moi tel un " Voyageur Au-Dessus des Nuages " ... ( 32 )
Longeant au Cap-Ferrat la Pointe Saint-Hospice , il m'arrivait de questionner l'éternel balancement des vagues venant échouer sur la grève leur vaisseau-fantôme de l'autre " grande Tombe " scintillant là-bas sous le soleil et la pluie , lointain rivage m'évoquant ses jeux d'ombre au pays mystérieux des légendes , celui de la Fontaine Enchantée ...
( 33 )
Non , ce n'était pas possible !
La République " une et indivisible " dans laquelle nous vivions si prosaïquement ne pouvait incarner ma Terre promise !
Je la retrouvais plutôt dans la lecture passionnée de " Quatre-Vingt Treize " , l'un des derniers chefs-d'oeuvre de Victor Hugo , ce grand visionnaire du génie celtique .
Elle prenait les traits d'un farouche résistant dans lequel je me reconnaissais , le marquis de Lantenac .
N'étais-je pas un chouan moi aussi , un sauvage ?
Me faisaient rêver les illustrations fort belles du dessinateur Diogène Maillart dans l'édition 1876 d'Eugène Hugues .
De même , certains noms de sonorité armoricaine : Halmalo ,Tellmarch ...
A quinze ans , je me sentais l'âme du jeune François-René dans son donjon de Combourg . ( 34 )
Je me rappelle encore ce bel été 1967 que nous avions passé sous le regard bienveillant de la Pendine avant qu'au pied de cette montagne , enneigée parfois dès le 15 août , la station de Puy-Saint-Vincent ne devînt à la mode .
J'y dévorais les " Mémoires d'Outre-Tombe " .
L'histoire d'Hervine Magon me plaisait , " qui riait de plaisir et pleurait de peur " . ( I , 5 )
Elle me parlait de ma propre enfance . En la lisant , je retrouvais le souvenir d'une petite fiancée bretonne , " Maloute ", jolie princesse blonde au bras de son preux chevalier qui arborait lui-même une magnifique barboteuse , non loin de l'antique forêt de Brocéliande !
Il subsiste une vieille photo qui nous représente avec nos montures , deux vélos d'enfants .
Grâce à elle , ressuscitent par miracle toutes les images de mon passé : nos folles aventures dans la lande lorsque les équipées de ma soeur Marie-Annick , véritable chef de bande et garçon manqué , m'entraînaient toujours de gré ou de force à l'y suivre , sans parler de ma nostalgie des noëls d'autrefois ...
L'Îlot Haut , Bellevue , il arrive que ces noms résonnent dans ma tête ; le Camp de Coëtquidan , son hôpital militaire peint d'une grande croix teintée de sang ( celui des Templiers ? ) , je l'ai toujours sous les yeux .
C'est un petit soldat de plomb sur une
étagère , majestueux cavalier St-Cyrien coiffé de son shako , avec un casoar de plumes rouges-blanches , qui suffit à faire briller dans ma nuit les couleurs magiques du lieu où je suis né .
Notes :
28 - " Promenades en Bretagne " , par Henri Queffélec , Balland 1969 .
29 - Phrase gravée sur le fronton du temple d'Apollon à Delphes .
30 - " Bretagne " , par Dan Ar Wern , in " Le Chemin Perdu " , 1992 - Tous droits
réservés - copyright 2017 Dan Ar Wern / OmniScriptum GMBH & Co - Editions " Muse " - Alle rechte vorbehalten .
31 - "Les Travailleurs de la Mer "
( 1866 ) , Victor Hugo .
32 - " Le Voyageur au-dessus de la Mer de Nuages " ( Der Wanderer über dem Nebelmeer , 1818 ) , tableau de Caspar David Friedrich ( 1774 - 1840 ) , peintre romantique allemand .
33 - Mont Tombe ( ou Mont-Saint-Michel ) , îlot de Tombelaine .
34 - " Mémoires d'Outre-Tombe " ( 1809 - 1841 ) , Chateaubriand .
7 - Gilliatt hag ar Vorgazhenn
Moarvat omp stummet gant hon envorennoù , hon endro , hor yezh .
Hag ' vez lavaret ouzhpenn eo hon ene un dremmvro . Aner ' vefe dimp kredin ' c'hellfemp e eskemman zoken pa vije bet kinklet ha treuzwisket gant ur sevenadur estren .
Un emrouestl eo pep buhez .
A-nevez e tizoloan ar menoz-man bet skrivet gwechall gant Herry Kefeleg e rakskrid e levr
anvet " Baleoù Breizh " ( Promenades en Bretagne , 1969 ) .
" Pedin hag aspedin a ra holl lec'hioù all an den divouezh , a gav dezhan , 'vit asantin gwelloc'h d'ar goulenn dizehan-se : Piv on ? " ( 28 )
Neuze ' oa ret din va-unan , beajour meur , chom hep paouez a ober anezhan bepred d'an holl zremmwelioù ar bed !
Hag o deus respontet din ?
Ur mare ' zo bet avat ma sonje din kavout c'hoazh a galon un diskoulm eus ar gudenn-se .
Setu giz ar c'hrennarded eman o vont a-benn-herr 'vel Aleksandr da c'hounit ar bed leun a virvidigezh ha kredoni o c'halonoù !
Ha prederiet int gant en em glask ivez en o diabarzh ?
" Em anavez mat te da-unan , a c'hourc'hemenn dimp an dro-lavar, ha te ' anavezo an hollved hag an Doueed . " ( 29 )
Padal ' oa kentoc'h melkoniek ha skoachet va zemz-spered .
Va mirout a rae a-wechoù da gomz an abafded kriz ' oa staget ouzhin pa vezen goulennet dirak an holl .
Ur c'houn gloazus a zalc'han ennon eus ur goulenn dre gomz bet graet din a-zivout ul labour skol a zleemp ober.
N'oan nemet ur skoliad eeun eus ar pevare klas e skolaj-lise Nisa ar "Park Impalaerel " ( Parc Impérial ) d'ar mare-se , oadet a drizek , pevarzek vloaz pe war dro .
Kroget ' oa va c'helenner galleg , dous 'vel ar mel a-hend-all , da gerzhout a gammedoù bras dre ar c'hlas gant ar sonjenn e kavfe marteze ur gouzanver nevez . Ha siwazh din , en doa va diskouezet gant e viz !
Dre hir c'hortoz ma vin prest da larout dezhan gerioù bennak ar skrid dirazon ha deut gwall skuizh ganin , en doa lakaet e ziadrenv war benn va zaol ' benn ar fin .
Ha darev e neuz e selle pizh ouzhin-me o ruzian breman truezus va zivougenn ' vel ma vefe gwelet poanioù droch ul loen mut .
Petra nec'husoc'h chom seizet rak an aon e gwirionez ?
Petra gwashoc'h 'get em gavout en hoc'h-unan skoet ha mac'homet gant from ennoc'h bezan en digenvez iskis ?
Chom a reas garanet don em spered ar pred-se , test eus ur c'hloaz didrouz ha krenv ennon war un dro .
Va fenn 'm boa soublet , ken start ' oa din em santout dindan lagad didruez an holl furcherien-se o fik-goulenn dirazo : strafuilhet ' oant gant unan dishanval diouto !
Tamm-ha-tamm ' voe ret din stourm ouzh ar vorgazhenn 'vel Gilliatt , hini an diaouloù em c'horf , hini euzhus a harzhe ouzhin da welout ene Breizh " arc'houerez " en e vleunv dreist va islonkoù :
" Hunvreal ' vennan da goll va hent-me ... " ( 30 )
Dav ' oa din pignat eus ar skeud da grec'h adarre ' vit damwelout " ur skleurenn dindan al Loar " .
( 31 )
Ha bernout a rae din ar bed diavaez ma n'em c'hase ket gantan d'an donvor ?
" Bout dieubet eo bout dilezet ", a notenne c'hoazh ar Mestr-meur .
( 31 )
Pa vezen o vale dre ar menez ' kichen ar santual Itron-Varia Fenestr pe e "Traonienn ar Burzhudoù " , en em gaven er gêr 'vel ur "Beajour dreist Mor ar C'houmoul "... ( 32 )
O vont a-hed Beg Sant-Hospitius er C'hab-Ferrat e tegouezhe din ober goulennoù ouzh lusk-dilusk peurbadel ar gwag a lakae da skein war an traezh o lestr-tasmant eus ar "Bez Bras " all a lugerne du-hont dindan ar glav hag an heol , aodoù pell a zegase d'am sonj o c'hoarioù skeud e bro iskis ar mojennoù , hini ar Feunteun Achantet ... ( 33 )
Nann da , n'oa ket posupl !
Ne c'halle ket enkorfan ar vro bet roet dimp gant Doue ar Republik "unan ha dirannus " ma vevemp ken boutin enni !
O lenn "Trizek ha Pevar-Ugent " ez adkave kentoc'h anezhi , kement e krogen don el levr-se , unan eus ar pennoberennoù diwezhan Viktor Hugo , diouganer bras an ijin keltiek .
Dremmoù ur rezistant taer m'en em anaveze ennan me-unan ' veze ganti , ar markiz Lantenag .
N'oan ket ur chouan hag un den gouez me ivez ?
Va lakae da hunvreal skeudennadurioù ken kaer an tresour Diogène Maillart bet moullet e embannadur 1876 Eugène Hugues .
Ivez anvioù bennak mod Arvorig o sonlivioù : Halmalo , Tellmarch ...
En doare-se ene François-René en e dourell Gomborn em gave ennon da bemzek vloaz . ( 34 )
Envorin a ran c'hoazh an hanv kaer-se 1967 bet tremenet ganimp anezhan dindan sell karantezus ar Pendine kent ma teuas diouzh ar c'hiz kreizenn-ski Puy-Saint-Vincent ' harz ar menez-se erc'het a-wechoù adal ar pemzek a viz Eost .
Gant un naon bras e lennen ahont penn-da-benn " Kounskridoù en Tu all d'ar Bez ".
Plijout a rae din istor Hervine Magon " a c'hoarzhe gant plijadur , a ouele gant an aon . " ( I , 5 )
Komz a rae eus va bugaleaj din-me va-unan hag o lenn anezhan e tegase d'am c'houn adarre un dousig-koant mod Breizh anvet " Maloute " , prinsezig melen he blev a vale kazel-ouzh-kazel gant he marc'heg kadarn , heman o tougen ur sae-foutouilhat hollgaer nepell diouzh hengoadeg Vrekilien !
Bez' ez eus ul luc'hskeudenn gozh a ziskouez ac'hanomp gant hor falsjaved , div velo
bugelien .
A-drugarez dezhi eo dasorc'het dre vurzhud holl skeudoù va zremened : hon troioù-kaer pa'z aemp da vreskenn ha da riboulat gant va c'hoar Marianig , pennrenerez ha penn-paotr gwirion hon tropell , am stleje bepred dre gaer pe dre heg 'dreuz al lann war he lerc'h , hep menegin va hiraezh 'vit gouelioù Nedeleg gwechall-gozh ...
L'Îlot Haut , Bellevue : degouezhout a ra d'an anvioù-man dassenin c'hoazh em fenn ; Kamp Koetkidan e ospital an arme gant ur groaz vras wadlivet warnan ( hini an Demplourien ? ) a welan anezhan bepred dirak va daoulagad .
A-walc'h eo din ur soudardig plom war un estajerenn , marc'heg Sant-Sir meurdezus gant ur glipenn plunv gwenn-ruz war c'horre e chako , 'vit lakaat da skedin em noz livioù hud va bro c'henidik .
___
Notennoù :
28 - " Baleoù e Breizh " ( Promenades en Bretagne , Balland , 1969 ) gant Herry Kefeleg ( Henri
Quéffelec , 1910 - 1992 , skrivagner breizhat ) .
29 - Skrivet eo bet ar frazenn-man war dalbenn Dempl Apollon Delfi .
30 - " Bretagne " ( Breizh ) , barzhoneg Dan Ar Wern in " An Hent Kollet " ( Le Chemin Perdu , 1992 ) - copyright 2017 Dan Ar Wern / OmniScriptum GMBH & Co - Editions " Muse " - Alle rechte vorbehalten .
31 - " Labourerien ar Mor " ( Les Travailleurs de la Mer , 1866 , Victor Hugo ) .
32 - " Ar Beajour dreist Mor ar C'houmoul " ( Der Wanderer über dem Nebelmeer , 1818 ) gant Caspar David Friedrich ( 1774 - 1840 ) , livour romantel alaman .
33 - Menez Tombe ( Menez Mikael ar Mor ) , enezig Tombelaine .
34 - " Kounskridoù ( Envorennoù ) eus Tu all d'ar Bez " ( Mémoires d'Outre-Tombe , 1811 / 1841 ) , gant François-René de Chateaubriand .
DAN AR WERN - HOLEN MOR ( SEL MARIN ) - II - 7 - Gilliatt et la Pieuvre ( 25 juin 2006 ) - Pep Gwir miret strizh - All rights reserved - Tous droits réservés .
" HOLEN MOR " , copyright 2023 .
/image%2F1535069%2F20230529%2Fob_35a317_gilliatt-et-la-pieuvre-emile-joseph-ca.jpg)